مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

صلاحیت مقررات‌گذاری قوه مجریه در امور قضایی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران
2 دکتری حقوق عمومی، دانشــکدۀ حقوق، الهیات و معارف اســلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران
10.22106/jlj.2025.2061693.6300
چکیده
مبتنی بر اصل یکصد و ســی و هشــتم قانون اساســی جمهوی اسلامی ایران هیــأت وزیران، هر یک از وزرا و کمیســیون های متشــکل از چند وزیــر (با تأیید رئیس جمهور) صلاحیت وضع مقررات یافته اند. از ســوی دیگر رئیس قوه قضاییه به اســتناد نظر تفسیری شماره 90/30/43458 مورخ 1390/6/2 شورای نگهبان می تواند در چارچوب اختیارات مندرج در قانون اساســی اقدام به وضع مقررات کند. در این میــان امکان مقررات گــذاری مقامات و مراجع مذکور در امــور قضایی به نحو دقیق مشــخص نیســت و این موضوع در نظام حقوقی با ابهاماتی رو به رو است. این مقاله در قالبی توصیفی - تحلیلی به دنبال پاســخ به این پرسش که صلاحیت مقررات گذاری مقامــات و مراجع قوه مجریه در امور قضایی چگونه اســت، نتیجه می گیرد که عدم تســری صلاحیت مقرره گذاری مقامات و مراجع مذکور در این اصل از قانون اساسی به مقررات قضایی و صالح دانســتن رئیس قوه قضاییه برای وضع مقررات قضایی، با تمثیلی بودن و مطلق نبودن صلاحیت مقرره گذاری مقامات و مراجع مذکور در اصل یکصد و ســی و هشتم، مبانی و آثار پذیرش اصل استقلال قوا در نظام سیاسی ایران، رویه غالب شورای نگهبان و عدم صلاحیت وزیر دادگستری به منظور وضع مقررات قضایی و نظارت پذیر بودن مقررات مصوب رئیس قوه قضاییه هم خوانی بیشتری دارد و بهتر است نظام حقوقی در این زمینه تثبیت شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Regulatory Authority of the Executive Power in Judicial Affairs

نویسندگان English

mohamadamin abrishamirad 1
mohamadhasan bagherikhoozani 2
1 Associate Professor, Faculty of Humanities, Semnan University, Semnan, Iran
2 PhD in Public Law, Faculty of Law, Theology and Islamic Studies, Islamic Azad University, Najafabad, Iran
چکیده English

Pursuant to Article 138 of the Constitution of the Islamic Republic of Iran, the Board of Ministers, individual Ministers, and commissions composed of several Ministers (subject to the approval of the President) are vested with the authority to issue regulations. On the other hand, the Head of the Judiciary, by relying on Interpretative Opinion No. 90/30/43485 of the Guardian Council dated August 24, 2011, may, within the framework of the powers stipulated in the Constitution, proceed to issue regulations. Meanwhile, the authority of the aforementioned officials and bodies to make regulations in judicial affairs is not clearly defined, and this issue is surrounded by ambiguities within the legal system. This article, adopting a descriptive–analytical approach, seeks to answer the question of how the regulation-making authority of the officials and bodies of the Executive Power in judicial affairs should be understood. It concludes that denying the extension of the regulation-making competence conferred by Article 138 of the Constitution upon the aforementioned executive officials and bodies to judicial regulations, while recognizing the Head of the Judiciary as the competent authority to issue judicial regulations, is more consistent with the non-exhaustive and non-absolute nature of the regulation-making competence of the officials and bodies referred to in Article 138 of the Constitution, the foundations and implications of the principle of the separation (or independence) of powers in the political system of Iran, the prevailing practice of the Guardian Council, the lack of competence of the Minister of Justice to issue judicial regulations, and the fact that regulations adopted by the Head of the Judiciary are subject to review. Accordingly, it is preferable for the legal system to establish a settled position on this matter.

کلیدواژه‌ها English

Article 138 of the Constitution
Guardian Council's Practice
Head of the Judiciary
Judicial Regulations
Regulation-Making Competence
Separation of Powers
فهرست منابع
الف. فارسی
*        آجرلو، اسماعیل (1397)، آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی، مدخل تفکیک قوا، جلد نخست، تهران: پژوهشکده شورای نگهبان.
*        آیینه ‌نگینی، حسین (1395)، کلید واژه «مقررات» در قانون اساسی؛ از مفاهیم تا مصادیق، تهران: خرسندی.
*        ابریشمی راد، محمدامین و آیینه نگینی، حسین (1403)، آیین دادرسی اداری (دوره قضایی)، جلد نخست، تهران: مجد.
*        ابریشمی‌ راد، محمدامین و تقی‌نژاد، علی (1398)، «نقد الزام رئیس‌جمهور به ارائه گزارش عملکرد سالانه به مجلس»، مطالعات حقوقی، سال یازدهم، شماره 2.
*        الهام، غلامحسین و ابریشمی راد، محمدامین (1393)، «نقد نظر شورای نگهبان در خصوص امکان ارسال مستقیم لوایح قضایی به مجلس»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 15، شماره 2.
*        امامی، محمد و استوارسنگری، کورش (1393)، حقوق اداری، جلد دوم، تهران: میزان.
*        انوری، حسن (1384)، فرهنگ بزرگ سخن، جلد هفتم، چاپ چهارم.
*        مرادی برلیان، مهدی (1394)، مفهوم لوایح قضایی و آثار حقوقی آن، تهران: پژوهشگاه قوه قضاییه.
*        بهادری جهرمی، علی (1390)، «مفهوم و جایگاه استقلال قوا در حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 12، شماره 1.
*        بوشهری، جعفر (1385)، حقوق اساسی (حکومت)، تهران: شرکت سهامی انتشار.
*        پیرنیا، کوثر و ابریشمی راد، محمدامین (1402)، «نظارت بر مصوبات شورای عالی فضای مجازی در نظام حقوقی ایران»، پژوهش‌های نوین حقوق اداری، دوره 5، شماره 17.
*        تنگستانی، محمدقاسم (1399)، «تأملی بر ابعاد حقوقی و سیاستی لوایح قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 84 شماره 109
*        تیلا، پروانه‌ (1387)، درآمدی بر جایگاه بخشنامه در نظام حقوقی ایران، مجله اطلاع‌رسانی حقوقی، دوره جدید، شماره 13
*        جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1403)، ترمینولوژی حقوق، چاپ سی و نهم، تهران: گنج دانش.
*        زمانی، امین‌اله و باقری خوزانی، محمدحسن (1397)، «صلاحیت رئیس قوه قضاییه در ارسال مستقیم لوایح قضایی به مجلس شورای اسلامی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 82، شماره 103.
*        شیبانی، عادل و بیدار، زهرا (1403)، «دادرسی حکمی یا موضوعی؛ رسیدگی به تصمیمات مراجع اختصاصی اداری»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 127.
*        عباسی، بیژن (۱۳۹۰)، حقوق اداری، چاپ دوم، تهران: دادگستر.
*        عمید زنجانی، عباسعلی (1387)، مبانی حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: مجد.
*        عمرانی، سلمان و رضوان، هادی و مالک، رامین (1403)، «بایسته‌های الگوی مطلوب نظارت بر قضات در پرتو اصل استقلال قاضی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 88، شماره 127.
*        فلاح‌زاده، علی‌محمد و مزروعی ابیانه، یحیی (1396)، «تأملی بر صلاحیت تدوین و ارائه لوایح قضایی به مجلس: نقدها و رویکردها»، دانش حقوق عمومی، شماره 17.
*        کریمیان، محمدوزین (1403)، «چالش‌های وظایف، اختیارات و مسؤولیت‌های وزیر دادگستری در جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات حقوق عمومی، دوره 54، شماره 4.
*        گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (1388)، در تکاپوی حقوق اساسی، چاپ دوم، تهران: جنگل.
*        مرکز تحقیقات شورای نگهبان، مجموعه نظریات شورای نگهبان در مورد مصوبات مجلس شورای اسلامی دوره‌ ششم (1386)، چاپ نخست، تهران: مرکز تحقیقات شورای نگهبان و نشر دادگستر.
*        معین، محمد (1382)، فرهنگ فارسی، جلد چهارم، تهران: بهزاد و دبیر.
*        موسی‌زاده، ابراهیم (1391)، حقوق اداری، تهران: دادگستر.
*        موسی‌زاده، رضا (1389)، حقوق اداری (2-1)، چاپ دوازدهم، تهران: میزان.
*        مونتسکیو، شارل دو (1370)، روح‌القوانین، برگردان: علی‌اکبر مهتدی، مقدمه و تصحیح و تعلیقات از محمد محمدپور، چاپ نهم، تهران: امیرکبیر.
*        نعمتی، مژگان و حبیب‌زاده، محمدجعفر و موسوی مجاب، سید درید (1400)، «پاسخ‌گویی پارلمانی قوه قضاییه به مثابه چالش استقلال قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 85، شماره 115.
*        نجفی اسفاد، مرتضی و محسنی، فرید (1381)، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ دوم، تهران: الهدی.
*        نیکوگفتار صفا، حمیدرضا (1387)، «رویکردهای تفسیر قانون اساسی در ایران و آمریکا»، پژوهش‌های حقوق اسلامی، دوره 9، شماره 2 (پیاپی 28).
*        ویژه، محمدرضا (1390)، مبانی نظری و ساختار دولت حقوقی، تهران: جنگل.
*        هاشم‌زاده هریسی، هاشم (1384)، حقوق اساسی کاربردی، چاپ نخست، تهران: میزان.
*        هداوند، مهدی و مشهدی، علی (1395)، اصول حقوق اداری؛ در پرتو آرای دیوان عدالت اداری، چاپ چهارم، تهران: خرسندی.
دوره 90، شماره 133
بهار 1405
صفحه 291-316

  • تاریخ دریافت 05 خرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 05 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 15 مرداد 1404
  • تاریخ اولین انتشار 01 فروردین 1405
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405