مجله حقوقی دادگستری

مجله حقوقی دادگستری

بایسته‌های الگوی مطلوب نظارت بر قضات در پرتو اصل استقلال قاضی

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری دانشکده معارف اسلامی و حقوق، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
چکیده
اصل «استقلال قاضی» و لزوم «نظارت بر قضات» از جمله چارچوب‌های حاکم بر نظام قضایی است که ضرورت و نقش آن‌ها در تحقق اهداف حکم‌رانی مطلوب و به ویژه در دادرسی عادلانه و عدالت قضایی ‌انکارناپذیر است. هر چند در تحقیقات متعدد بر این جایگاه تأکید شده، اما همواره در رابطه با تعریف و مفهوم دقیق این دو و ارتباط آن‌ها با یکدیگر و سازِکار رعایت اصل استقلال قاضی در فرایند نظارت بر قضات اختلاف بوده است.
این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، ارائه تعریفی دقیق از اصل استقلال قاضی و تبیین چارچوب نظارت بر قضات و ارتباط این دو را مورد نظر قرار می‌دهد و نتیجه می‌گیرد که دو اصل پیش‌گفته مشروط بر آن‌که در معیارها و در فرایند نظارت الزام‌هایی رعایت شود، نافی و نقض‌کننده یکدیگر نیستند. معیارهای نظارت بر قضات باید دارای جامعیت و مانعیت و شفاف، عام و فراگیر، ارزش‌بنیان، عینی و سنجش‌پذیر باشد تا استقلال قضات مصون بماند. حفظ حرمت و عزت قاضی در فرایند نظارت، التزام مرجع نهایی ناظر بر تفکیک قوا و عدم واگذاری تصمیم به مقام مسؤول مستقیم، از جمله بایسته‌های این حوزه است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Requirements of the Ideal Model of Supervising Judges in the Light of the Principle of Independence of the Judge

نویسندگان English

Salman Emrani 1
Hadi Rezvan 2
Ramin Malek 3
1 Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Islamic Studies and Law, University of Imam Sadiq, Tehran, Iran
2 Faculty of Islamic Studies and Law, University of Imam Sadiq, Tehran, Iran
3 Faculty of Islamic Studies and Law, University of Imam Sadiq, Tehran, Iran
چکیده English

The principles of judge's independence and supervision of judges are among the consensus principles governing justice, whose necessity and essential role in realizing various governance goals, especially in fair proceedings and judicial justice, is undeniable. Although this position has been emphasized in many types of research, there has always been a difference regarding the exact definition and concept of these two principles and their relationship with each other, and the mechanism of observing the principle of the judge's independence in the process of supervising judges. This article has investigated this issue with a descriptive-analytical method using library sources. At first, by examining and providing a detailed definition of the principles of independence of judges and supervision of judges. It has been determined that these two principles are not originally negating and violating each other. Still, they are complementary to each other under the condition of respecting the judge's independence in the different stages of supervision of judges, which is possible by following the principles. Then according to this, the principles must be followed in the three stages and pillars of supervision. It has been explained that the principle of independence of the judges should be respected to protect the judges.

کلیدواژه‌ها English

Independence of the judge
supervision over judges
fair trial
judicial security
the impartiality of the judge
فهرست منابع
الف. فارسی
آخوندی، محمود (1384)، آیین دادرسی کیفری، جلد چهارم، چاپ نخست، تهران: مجد.
آزمایش، رسول (1380)، «آسیب‌شناسی حقوقی استقلال قاضی و دستگاه قضایی»، مجله وکالت، سال 3، شماره 9.
احمدی، مرتضی (1376). ساختار نظارتی در تشکیلات جمهوری اسلامی ایران مجموعه مقالات نظارت و بازرسی، تهران: سازمان بازرسی کل کشور.
اخوان‌کاظمی، بهرام (1392)، نظارت در نظام اسلامی، چاپ نخست، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
     امیری، علی و طهماسبی، جواد و پاکزاد، بتول (1402)، «کاربرد اصل مساوات در تضمین دادرسی بی‌طرفانه کیفری»، نشریه حقوقی  دادگستری، دوره 87، شماره 121.
انصاری، ولی‌الله (1378)، کلیات حقوق اداری، تهران: میزان.
اورعی‌یزدانی، بدرالدین (1382«مروری انتقادی بر ارزیابی عملکرد و نحوه اعمال آن در سازمان‌ها با تأملی بر برخی از سازمان‌های ایران»، مجله کمال مدیریت، سال 2، شماره 2 و 3.
پورحسین ‌شقلان، شکور (1386)، «استقلال قضایی از منظر اسناد بین‌الملل با نگاه به حقوق داخلی»، مجله قضاوت، سال پنجم، شماره 49.
تقوی‌دامغانی، سیدرضا (1393)، نگرش بر مدیریت اسلامی، چاپ چهارم، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
توحیدی، احمدرضا و رشیدی، مهناز (1395)، «استقلال و بی‌طرفی رسیدگی‌های قضایی در نظام کیفری بین‌المللی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 80، شماره 95.
جاوید، محمدجواد و عصمت شاه‌مرادی (1394)، «تعهد رسانه در قبال شفافیت قضایی»، پژوهش حقوق عمومی، دوره 16، شماره 47.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1387 ترمینولوژی حقوق، چاپ نوزدهم، تهران: گنج دانش.
حبیب‌زاده، محمدجعفر و قاسم، کرامت و شهبازی‌نیا، مرتضی (1389«استقلال قضایی در نظام حقوقی ایران با مطالعه تطبیقی»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 14، شماره 4.
خندانی، وحید و عامری‌نیا، محمدباقر و کریمی، قوام (1397)، «استقلال قضایی در حقوق ایران و انگلیس»، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین‌الملل، دوره 11، شماره 41.
دادگر، داوود (1380)، «مبانی بازرسی و تهیه گزارش‌های ویژه نظارتی»، فصلنامه دیده، شماره 13.
دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه دهخدا، جلد چهاردهم، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
دهخدا، علی‌اکبر (1385)، فرهنگ متوسط دهخدا، جلد نخست، چاپ نخست، تهران: دانشگاه تهران.
دهقانی، علی (1388«استقلال قاضی در نظام قضایی ایران در پرتو تحولات قانون‌گذاری»، مجله پژوهش‌های حقوقی، دوره 8، شماره 15.
روستایی‌حسین‌آبادی، یاسر و علی‌نژاد، احمد (1395«استقلال قضایی پیش‌شرط داوری عادلانه (مطالعه تطبیقی قانون اساسی ایران و فرانسه)»، مطالعات حقوق بشری، دوره پنجم، شماره 11.
سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور (1380)، گزارش نظارت سال اول اجرای برنامه سوم توسعه، تهران: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
صالحی، فیض‌الله و پارسا، سیروس (1397)، «ارزیابی و تحلیل اصول حاکم بر شاخص‌های نظارت قضایی در حقوق شهروندی»، مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، دوره 4، شماره 1.
      علیپور، محمدعلی و موسوی مجاب، سیددرید و موالی‌زاده، سیدباسم (1401)، «استقلال نهاد تحقیق از نهاد تعقیب کیفری در نظام حقوقی ایران و لبنان»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 86، شماره 118
عمید زنجانی، عباسعلی و موسی‌زاده، ابراهیم (1396)، نظارت بر اعمال حکومت و عدالت اداری، چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران.
قادرپناه، فریبرز و بهدادفر، محمدرسول و شیخ‌علی، علیرضا (1393)، «آسیب‌شناسی نظام مدیریت عملکرد ارتش جمهوری اسلامی ایران»، مجله مدیریت نظامی، سال چهاردهم، شماره 56.
قدسی، محمد (1371-1372)، نظارت در نظام اداری اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تهران.
قربانزاده، منصور (1392)، «مدیریت عملکرد کارکنان»، کار و جامعه، سال 22، شماره 160.
گرجی ازندریانی، علی‌اکبر و رحمتی‌فر، سمانه  (1396)، «استقلال قضایی به‌مثابه پیش‌شرط توسعه حقوق شهروندی»، جستارهای حقوق عمومی، سال اول، شماره 1.
گنجعلی، اسدالله و رضاییان، علی (1390)، مدیریت عملکرد چیستی چرایی و چگونگی، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
مسعودیان، مصطفی (1398)، «تحلیل فقهی حقوقی شاخصه‌های عدالت قضایی در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، دانش حقوق عمومی، سال 8، شماره 25.
معین، محمد (1385)، فرهنگ فارسی معین، جلد نخست، چاپ بیست و سوم، تهران: امیرکبیر.
معین، محمد (۱۳۸۶فرهنگ فارسی معین، جلد دوم، چاپ چهارم، تهران: آدنا.
میرحسینی، وحید (1399)، «بررسی نقش عوامل مستقیم و غیرمستقیم احساس عدالت قضایی در ارتقاء امنیت عمومی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه علمی امنیت ملی، سال 10، شماره 37.
ناصرشیخ‌الاسلامی، معصومه و رضوان، مهدی (1392)، «پیاده‌سازی نظام مدیریت عملکرد»، نشریه کار و جامعه، سال 22، شماره 156.
وفاقی، داریوش (1377)، «نظارت انتظامی بر دستگاه قضایی»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 62، شماره 22.
ویژه، محمدرضا و محمدی کشکولی، محمدرضا  (1397«اصول بنیادین ناظر بر تضمین اصل بی‌طرفی قضایی در نظام بین‌الملل و حقوق ایران»، مجله دیدگاه‌های حقوق قضایی، دوره 23، شماره 84.
هاشمی، سیدمحمد (1393)، حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، چاپ سوم، تهران: میزان.
همتی، مجتبی و داوودی، غلامرضا (1396)، «مطالعه تطبیقی استانداردهای رفتار قضایی (اسلام، ایران، آمریکا، چین) در پرتو اصول بنگلور»، مطالعات حقوقی، دوره دوم، شماره 2.
یاوری، اسدالله و تنگستانی، محمدقاسم (1395)، «نظام پاسخگویی قوه قضاییه و نسبت آن با استقلال این قوه»، مجله حقوقی دادگستری، دوره 80، شماره 95.
ب. عربی
سید رضی، محمد بن حسین (۱۴۱۴ ق)، نهج البلاغه (للصبحی صالح)، قم: هجرت.
پ. انگلیسی
Collin, p. (2014). Dictionary of Law, Fourth Edition: Bloomsbury Publishing.
International Association of Judges (2017), The universal charter of the judge, adopted by the IAJ Central Council in Taiwan on November 17th, 1999, Updated in Santiago de Chile on November 14th, 2017
Office of the high commissioner for human rights and international bar association (2003), Human rights in the administration of justice: a manual on human rights for judges, prosecutors and lawyers, New York and Genova: United nations.
judicial group on Strengthening judicial integrity (2001), The Bangalore draft code of judicial conduct 2001, adopted by the judicial group on Strengthening judicial integrity, as revised at the round table meeting of chief justices held at the peace palace, The Hague, November 25-26, 2002
United Nations (UN), Basic principles on the independence of the judiciary, adopted by the seventh United Nations congress on the prevention of crime and the treatment of offenders held at Milan, endorsed by general assembly resolutions 40/32 of 29 November 1985 and 40/146 of 13 December 1985.
United Nations (UN), Universal declaration of human rights, Adopted by the United Nations general assembly in Paris on 10 December 1948.
United Nations (UN), International Covenant on Civil and Political Rights, Adopted by the General Assembly of the United Nations on 19 December 1966.
دوره 88، شماره 127
پاییز 1403
صفحه 297-322

  • تاریخ دریافت 22 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 04 آبان 1403
  • تاریخ اولین انتشار 01 آذر 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403